HSP123
á vorönn 2009

Verkefni

Aðalsíða - Kennsluáætlun - Verkefni - Próf

13. verkefni. Birtist mánudag 6. apríl. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 24. apríl.

Lestu 5. kafla í Nytjastefnunni eftir Mill og svaraðu svo spurningunum þrem hér að neðan. Svörin eiga að vera milli ein og tvær vélritaðar síður.

Í þessum lokakafla bókarinnar reynir Mill að verja kenningu sína gegn ásökunum um að hún stangist á við réttlætið. Þessar ásakanir byggjast meðal annars á dæmum eins og Crisp ræðir um í formálanum (sjá t.d. um fógetann á bls. 63). Mill heldur því fram að hugmyndir manna um réttlæti séu á ýmsan hátt óljósar og mótsagnakenndar (bls. 187-194) og að nytjastefnan sé eina leiðin til að skera úr um hvaða hugmyndir um réttlæti séu bestar. Hann bendir líka á að reglur sem menn eru sammála um að séu réttlátar séu mikilvægar fyrir velferð fólks (bls. 195-6) og segir að þær séu nytsamari en aðrar siðferðilegar reglur, þ.e. stuðli öðrum reglum fremur að því að auka hamingju og draga úr óhamingju í heiminum, (bls. 203) og því sé fráleitt að réttætið og nytjastefnan séu í neinni mótsögn hvort við annað.

  1. Hvernig skýrir Mill að réttlætiskennd tengist mjög sterkum tilfinningum og hefur mikil áhrif á fólk?
  2. Hvaða kenningu um réttmæti refsinga segir Mill að John Owen hafi haldið fram og hversu skynsamleg er sú kenning?
  3. Er það rétt að ef tveir menn halda fram ólíkum skoðunum um hvað er réttlátt þá sé hægt að skera úr um hvor hefur rétt fyrir sér með því að kanna hvor leiðir til meiri hamingju og minni óhamingju?   

 

12. verkefni. Birtist mánudag 30. mars. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 17. apríl.

Lestu 4. kafla í Nytjastefnunni eftir Mill. Leystu svo eftirfarandi verkefni. Svarið á að vera milli ein og tvær vélritaðar síður.

Á bls. 105 segir Mill: „Spurningar um markmið eru í raun spurningar um hvað sé eftirsóknarvert. Kenning nytjastefnunnar er að hamingjan sé eftirsóknarverð og hið eina sem er eftiróknarvert sem markmið. Allt annað sé einungis eftirsóknarvert sem leið að þessu marki.“

  1. Hvernig rökstyður Mill þessa fullyrðingu?
  2. Er rökfærsla hans sannfærandi?
  3. Hvað á hann við þegar hann talar um hamingju?

  

11. verkefni. Birtist mánudag 23. mars. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 3.apríl.

Lestu 3. kafla í Nytjastefnunni eftir Mill. Svaraðu svo eftirfarandi spurningum.

  1. Hvernig útskýrir Milli að það geti farið saman að hver maður sækist eftir hamingju fyrir sjálfan sig og hægt sé að fá menn til að hlýða siðareglum sem segja þeim að stuðla hamingju allra?
  2. Hvernig tengist nytjareglan jafnrétti allra manna?

 

10. verkefni. Birtist mánudag 16. mars. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 27. mars.

Lestu 2. kafla í Nytjastefnunni eftir Mill. Svaraðu svo eftirfarandi spurningum:

  1. Á bls. 105 segir Mill: „Það væri fjarstæða að meta ánægju eftir magninu einu þegar allt annað er metið eftir gæðum ekki síður en magni.“ Hvað á hann við með þessum orðum og hvers vegna er mikilvægt fyrir hann að halda þessu fram?
  2. Á bls. 114 segir Mill: „Þegar þeir sem eru tiltölulega heppnir með hlutskipti sitt finna ekki næga ánægju í lífinu til að gefa því gildi stafar það yfirleitt af sjálfselsku.“ Hvað á hann við með þessum orðum og er þetta rétt hjá honum?

 

9. verkefni. Birtist mánudag 9. mars. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 20. mars.

Lestu bls. 54 til 68 í Inngangi að Nytjastefnunni eftir Roger Crisp og 1. kaflann í Nytjastefnunni eftir Mill. Svaraðu svo eftirfarandi spurningum:

  1. Leiðir af nytjareglunni að Georg ætti að taka starfið og Jói ætti að skjóta indíánann sem Crisp ræðir um á bls. 59 til 60?
  2. Menn afla þekkingar á náttúrunni með rannsóknum og tilraunum og þeir fá þekkingu á stærðfræði með sönnunum og útreikningum. Það er hægt að afla vitneskju um sagnfræðileg efni með því að lesa gamlar heimildir og skoða fornminjar og það er hægt að finna út hvað er löglegt og hvað er ólöglegt með því að lesa lagasafnið. En hvernig afla menn vitneskju um hvað er siðferðilega rétt?

 

8. verkefni. Birtist mánudag 2. mars. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 13. mars.

Lestu bls. 9 til 54 í Inngangi að Nytjastefnunni eftir Roger Crisp og kafla sem hér er krækt í um sögu siðfræðinnar. Svaraðu svo eftirfarandi spurningum:

  1. Hvað er nytjastefna, hverjir eru helstu upphafsmenn hennar, hvaða siðfræðikenningar frá því í fornöld líkjast henni og hvaða siðfræðikenningar eru ólíkar henni.
  2. Er það rétt að hamingja sé það eina sem er eftirsóknarvert?

 

7. verkefni. Birtist mánudag 23. febrúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 6. mars.

Lestu kaflann um menningarlega afstæðishyggju í bókinni Stefnur og straumar í siðfræði eftir James Rachels (ljósrit af kaflanum fæst á skrifstofu skólans) og kaflann Vísindi og siðferði í bókinni Afarkostir. Leystu svo eftirfarandi verkefni. Svörin eiga að vera milli ein og tvær vélritaðar síður.

  1. Segðu í stuttu máli með þínum eigin orðum hvað menningarleg afstæðishyggja er. Nefndu svo dæmi (önnur en Rachels notar) um siðareglur eða siðferðileg sjónarmið sem eru viðurkennd í okkar samfélagi en talin röng í sumum öðrum samfélögum.
  2. Ef einhver neitar að þrælahald hafi verið algengt í Norður Ameríku á fyrri hluta 19. aldar þá er hægt að benda honum á sagnfræðilegar heimildir sem sýna að hann hefur rangt fyrir sér. En hvaða rök er hægt að færa gegn skoðun manns sem neitar að þrælahald sé ranglátt eða illt og segir að það séu engar staðreyndir (eða enginn sannleikur) til um hvað er ranglátt eða illt?

Athugasemd við lið númer 1: Gættu þess að í þessu sambandi fjallar siðferði um hvað er réttlátt og ranglátt, til marks um góðmennsku eða illmennsku o.s.frv. Þegar talað er um siðferðileg sjónarmið og siðareglur er því ekki verið að tala um venjur sem eru hvorki vondar né góðar, ranglátar né réttlátar. Á Íslandi er t.d. siður að heilsa flestu fólki með handabandi og aðeins nánustu vinum og venslamönnum með kossi. Í sumum öðrum löndum (og á Íslandi fyrir 100 árum) er (var) nær öllum heilsað með kossi. Á Íslandi er vani ávarpa ókunnuga með fornafni og án þess að nota titla eins og herra eða frú. Í sumum öðrum löndum þætti þetta ekki við hæfi. Við teljum samt ekki ranglátt eða ámælisvert að heilsa ókunnugu fólki með kossi eða ávarpa fólk með eftirnafni og titli á borð við herra eða frú og okkur dettur ekki í hug að þessi hegðun sé á nokkurn hátt til marks um illmennsku, óréttlæti eða neitt slíkt. Mismunur á venjum og kurteisisreglum eins og hvernig menn heilsast eða ávarpa hver annan er því ekki endilega til marks um siðferðilegan ágreining eða að siðferði manna sé ólíkt.

   

6. verkefni. Birtist mánudag 16. febrúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 27. febrúar.

Stundum er talað um trúarlegt siðferði og stundum er líka talað um kristið siðferði. Ef til er eitthvert sérstakt kristið siðferði (þ.e. ef kristin trú boðar annað siðferði en það sem menn mundu fallast á óháð öllum trúarskoðunum) má ætla að það birtist í orðum Jesú sem eru skráð í guðspjöllunum. Helstu ummæli Jesú um siðferðileg efni eru dregin saman í samfellt mál í Fjallræðunni í Mattheusarguðspjalli.

Lestu Fjallræðuna í Nýja Testamentinu (hún er 5. til 7. kafli í Mattheusarguðspjalli). Svaraðu svo eftirfarandi spurningum. Textinn á að vera milli ein og hálf og þrjár vélritaðar síður. Vandaðu málfar, stíl og frágang.

  1. Hvert er aðalatriðið í siðferðilegum boðskap Fjallræðunnar?
  2. Veldu eina málsgrein úr Fjallræðunni sem þér finnst merkileg eða athyglisverð og útskýrðu hvað í henni felst og hvaða áhrif það hefði ef fólk lifði eftir henni.
  3. Hvað hefði Kallíkles sagt um Fjallræðuna ef hann hefði heyrt hana?

  

5. verkefni. Birtist mánudag 9. febrúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 20. febrúar.

Ljúktu við að lesa Gorgías. Leystu svo eftirfarandi verkefni. Svörin eiga að vera milli ein og tvær vélritaðar síður.

  1. Hvernig rökstyður Sókrates þá skoðun sína að það borgi sig alltaf fyrir mann sjálfan að vera réttlátur.
  2. Er hægt að samþykkja niðurstöðu Sókratesar (að það sé alltaf best fyrir mann sjálfan að vera réttlátur) án þess að trúa einhverju í líkingu við söguna sem hann segir í lokin um hvernig sálir manna eru dæmdar eftir dauðann?

    

4. verkefni. Birtist mánudag 2. febrúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi klukkan 20 föstudag 13. febrúar.

Lestu að 523 í Gorgíasi (þ.e. niður bls. 188 í útgáfu Hins íslenska bókmenntafélags). Segðu svo frá þeim kenningum um stjórnlist og hlutverk stjórnmálamanna sem fram koma í máli Sókratesar. (Hvert segir Sókrates að sé hlutverk góðra stjórnmálamanna? Hvernig telur hann best að ríkinu sé stjórnað? Hvaða álit hefur hann á lýðræði? Eru hugmyndir hans skynsamlegar?)

 

3. verkefni. Birtist mánudag 26. janúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi föstudag 6. febrúar.

Lestu Gorgías 481 til 506 (þ.e. bls. 109 til 159 í útgáfu Hins íslenska bókmenntafélags). Segðu svo frá hvers konar maður Kallíkles er og hvernig skoðanir hann aðhyllist. Textinn á að vera milli 1 og 2 vélritaðar síður.

   

2. verkefni. Birtist mánudag 19. janúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi föstudag 30. janúar.

Lestu Gorgías 447 til 481 (þ.e. bls. 41 til 109 í útgáfu Hins íslenska bókmenntafélags). Svaraðu svo eftirfarandi spurningum í stuttu máli. Hæfilegt er að svörin séu alls ein til tvær vélritaðar síður. (Samræðan fjallar um mælskulist. Ef til vill er hún skiljanlegri fyrir nútímamenn ef haft er í huga að  í Grikklandi á 5. öld fyrir Krist gegndi mælskulist (ræðumennska) að ýmsu leyti svipuðum hlutverkum og áróðurstækni og aulýsingar gera núna rúmlega 2400 árum síðar.)

  1. Hvers vegna finnst Gorgíasi og Pólosi mælskulist mikilvæg?
  2. Af hverju hefur Sókrates lítið álit á mælskulist?
  3. Hvað telur Sókrates að sé það versta sem fyrir mann getur komið?

  

1. verkefni. Birtist mánudag 12. janúar. Lausn skal skilað í síðasta lagi föstudag 23. janúar.

Skrifaðu framhald af eftirfarandi samtali milli Georgs og Dísu. Láttu Georg reyna að sannfæra Dísu um að maður eins og Maggi geti ekki verið hamingjusamur eða öfundsverður og láttu Dísu andmæla skoðun Georgs. Reyndu að láta þau bæði færa skynsamleg rök fyrir máli sínu. Framhaldið á að vera ein til tvær vélritaðar síður.

Georg: Ertu ekki að ljúga þessu? Á ég að trúa því að Maggi hafi eignast allt þetta með því að drepa mág sinn og tengdaforeldra?

Dísa: Já. Þegar hann vissi að Gulla, sem hann var giftur, ætti stutt eftir kveikti hann sjálfur í húsinu meðan þau voru steinsofandi og fékk stráka sem  voru nýútskrifaðir úr lögfræði til að fikta eitthvað í bókhaldinu þannig að skuldirnar lentu á Laugu gömlu en Gulla erfði allt. Lauga fattaði ekkert enda hálfníræð, staurblind og líklega komin með alzheimer, að minnsta kosti virtist hún ekki gera sér nokkra grein fyrir hvað var á seyði þegar hún var borin út og  kofinn hennar fór undir hamarinn. Það héldu allir að eldsvoðinn væri bara slys og málið var aldrei rannsakað. Ég veit þetta því amma sagði mér það eftir að Maggi dó. Hún var þá búin að þegja um þetta í næstum fimmtíu ár og það vissi þetta enginn annar. Hún kjaftaði ekki frá, því hún vissi að Gulla var að deyja og ef Maggi færi í steininn lentu börnin hjá mömmu hans sem var kolbrjálað kerlingarhex, lifði á rommi og vindlum og þá sjaldan rann af hanni var hún svo geðvond að það þorði enginn að koma nálægt henni. Ég held að amma hafi ekki sagt neinum öðrum en mér þetta. Röddin í henni titraði og hún var næstum með ekka þegar hún sagðist hafa þagað í hálfa öld. Ég var næstum farin að grenja líka, ég hef aldrei séð ömmu svona.

Georg: Vá, pældu í því og við gistum hjá þessum brjálæðingi þegar við vorum í Ameríku og fórum í siglingar með honum og allt og héldum að þetta væri rosalega góður kall. Flutti hann til Flórída strax eftir þetta?

Dísa: Ég held að hann hafi flutt skömmu eftir að Gulla dó og lifað alla sína tíð eins og amerískur milli í glæsivillu rétt hjá Miami. Þetta voru engar smáeignir sem hann komst yfir. Pabbi Gullu var með ríkustu mönnum í landinu á sínum tíma, átti öll þessi skip og hús bæði í Danmörku og Noregi. Maggi hefur sjálfsagt haft það rosalega gott.

Georg: Ég trú því ekki að svona manni geti liðið vel. Hann hlýtur að hafa verið með samviskubit og hræddur um að kæmist upp um allt ef amma þín eða einhver kjaftaði frá.

Dísa: Ég held að hann hafi aldrei verið hræddur um neitt eða haft nokkrar áhyggjur, enda allt of upptekinn af að njóta lífsins. Þú sást hann. Alltaf brosandi, alltaf fínn, í golfi með ríka fólkinu eða að sigla á snekkjunni og alltaf með nýja og nýja kærustu. Ótrúlegt hvernig hann dró að sér fegurðardrottningar. Ef einhver maður hefur einhvern tíma verið hamingjusamur þá er það Maggi.

Georg: Að þú skulir segja þetta. Hvernig getur samviskulaus þorpari verið hamingjusamur? Getur svoleiðis maður nokkurn tíma verið stoltur af því sem hann hefur gert eða ...

Dísa: (grípur fram í) Æ, Georg láttu ekki svona. Þig langar kannski að trúa því að heimurinn sé réttlátur og þeir góðu séu hamingjusamari en þeir vondu. Raunveruleikinn er bara ekki þannig.

Aðalsíða - Kennsluáætlun - Verkefni - Próf