21. janúar 2009

Mótmælin fyrri hluta dags í gær, 21. janúar. Smelltu á reitinn hægra megin í sýningarvélinni til að myndin fylli skjáinn.

Mótmælin hófust kl. 13:30 við Alþingi, bárust að Stjórnarráðinu þegar fréttist af ríkisstjórnarfundi þar – og mótmælendur kyrjuðu við taktfasta skelli: Vanhæf ríkisstjórn!, líkt og fyrri daginn.

Þar gerðu mótmælendur líka aðsúg að bíl Geirs H. Haarde, eins og sjá má á myndunum.

Mótmælendur gera hlé vegna útfarar frá Dómkirkjunni

Mótmælin færðust aftur á Austurvöll, þar sem gert var hlé á mótmælum á meðan útför fór fram frá Dómkirkjunni. Síðan héldu mótmælin áfram og kveiktu mótmælendur nokkuð mikinn varðeld á vellinum líkt og daginn áður.

Mótmælin gengu þá að mestu leyti sinn vanagang, ef svo má segja, um nokkra hríð.

Fjöldi viðstaddra var raunar sammála um að stemningin á staðnum væri svolítið „súr“ kringum kvöldmatarleytið, þegar óeirðalögreglusveit þrammaði til í hvert sinn sem eldur hafði verið kveiktur og slökkti hann. Loks kveiktu mótmælendur tvo bálkesti í einu, fékk þá eldurinn að loga, og komst þá bæði meiri ró og gleði yfir mótmælin á ný.

Árangursríkar aðgerðir:
Samfylkingin vill út úr ríkisstjórn

Smelltu á reitinn hægra megin í sýningarvélinni til að myndin fylli skjáinn.

Mótmælin færðust yfir að Þjóðleikhúsinu klukkan að ganga níu um kvöldið, en þar fór fram félagsfundur Samfylkingarfélagsins í Reykjavík. Á tröppum Þjóðleikhússins kveiktu mótmælendur líka bál, og kyrjuðu sama slagorð og fyrr: Vanhæf ríkisstjórn!

Þessi hluti mótmælanna má heita með eindæmum vel heppnaður. Mikill þrýstingur hefur verið á Samfylkinguna að rifja upp fyrir hvað hún hefur þóst ætla að standa, og var þeim þrýstingi sannarlega ekki létt við Hverfisgötu. Fundurinn samþykkti yfirlýsingu um að slíta þurfi stjórnarsamstarfi Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks.

Lögregluofbeldi

Mótmælin færðust aftur á Austurvöll, eftir mikinn fögnuð. Þar var lögregla vanbúin og undirmönnuð. Þær fáliðuðu sveitir sem eftir voru á vellinum beittu þá vopnum sínum óspart á mótmælendur.

Ljósmyndari Morgunblaðsins sagði heimildamanni Nei. að hann hefði séð lögregluna króa manneskjur af og berja þær „í klessu“ og sparka karatespörk – börðu eina stelpu „frekar illa, sko. Þá byrjaði fólk af alvöru að láta rigna grjóti. Fram að því höfðu mótmælendur ekki hagað sér öðruvísi en áður.“

Ofbeldi mótmælenda

Ljóst þykir að einhverjir úr hópi mótmælenda grýttu múrsteinum eða einhvers konar hleðslusteinum í átt að lögreglu, og slösuðu lögreglumenn. Nei. er ekki enn ljóst hversu alvarlega. Aðrir mótmælendur, þeir sem voru á svæðinu sem tekið hafa virkan þátt í andófi liðinna vikna og mánuða, báru sig sérstaklega eftir því, eftir þetta, að stöðva slíka framgöngu, og slógu meðal annars upp varnarkeðju, „human shield“, fyrir framan lögreglumenn til að verja þá grjótkasti.

Vanbúin lögregla

Þegar hópurinn kom að Austurvelli var hins vegar viðbúnaður lögreglu frá því fyrr um kvöldið á bak og brott. „Núna þegar við komum upp að þinghúsinu voru fimm löggur sem stóðu fyrir framan það. Maður gat dansað í kringum þá. Ég notaði tækifærið því ég hélt að svo væru fleiri á leiðinni – en það kom enginn. Hvar voru þeir?“

Fleiri lögreglumenn stóðu dreifðir í kringum húsið, nokkrir við hornið Tjarnargötumegin, en enginn vörður var við framdyrnar eins og verið hafði .

Heimildamaður blaðsins sagðist hafa spurt lögreglumann þegar hann áttaði sig á þessu, hverju mannfæðin ætti að sæta. Lögreglumaðurinn svaraði þá: „Hva, viljið þið ekki hafa þetta svona?“ og glotti, að sögn viðmælanda.

Lögreglan var þá engan veginn í stakk búinn fyrir þann mannsöfnuð sem hefur að miklu leyti komið í stað mótmælenda gærdagsins og þeirra sem mótmæltu á Austurvelli lungann úr deginum í dag: mikið af unglingum er nú á vellinum, og fólk hefur áfengi um hönd. „Unglingar, pínulitlir krakkar á fylleríi. Fólk sem sá þetta í fréttum og vildi vera með í partíinu.“ Andi samkomunnar hefur mikið breyst, sagði heimildamaður sem hringdi á leiðinni burt af vellinum. Þar sem áður hefðu aðeins verið borin timburbretti, lausar spýtur og annað drasl á eldinn, væru nú „einhverjir naglar“ að taka skjólveggi veitingastaða, vinna þannig skemmdarverk upp á hundruð þúsunda og bera til að brenna.

Einhverjir báru eld í þinghúsið, sagði heimildamaður blaðsins – skvettu bensíni á það og kveiktu í svo skíðlogaði á framhlið hússins, um mannhæðarhár eldur, við dyrnar. „Og lögreglan stóð við hliðina á og hreyfði sig ekki. Hún gerði ekkert. Ég og einhverjir fleiri mótmælendur hlupum til og slökktum eldinn. Þetta á ekki að vera svona. Hvar er lögreglan? Hvað er hún að spá?“

„Það er fullt af vitleysingum þarna núna maður, einhverjir gaurar sem vita ekkert um stjórnmál en eru allt í einu komnir með logandi spýtur að hlaupa að Hótel Borg, kemur málstaðnum ekki rassgat við,“ sagði heimildamaðurinn líka.

Táragas

Þrátt fyrir beitingu piparúða og barsmíða lögreglu héldu mótmælin þar áfram til um klukkan 00:30, þegar lögregla beitti táragasi til að leysa mótmælin upp. Er það í fyrsta sinn frá árinu 1949 sem íslensk lögregla beitir þessu efnavopni á mótmælendur, en þá mótmælti almenningur aðild Íslands að hernaðarbandalagi íslensku ríkisstjórnarinnar við aðrar ríkisstjórnir.

Lögregla er sögð hafa hrópað skilaboð í gjallarhorn um að mótmælin væru nú ólögleg, og svo skotið gasinu, einum níu eða tíu gassprengjum eða hylkjum.

„Af hálfu mótmælenda var ekkert ofbeldi fyrr en eftir að þeir sprengdu gasið,“ segir einn sjónarvotta. „Vissulega voru einn og einn að atast í löggunni en það var bara í formi þess að ýta á skildina þeirra og einstaka sinnum að kalla þá illum nöfnum. Ef þeir vildu losna við þetta bögg (sem ég myndi alveg skilja) þá áttu þeir að mazea viðkomandi og taka einstaklinga úr umferð en ekki gasa hundruðir friðsamra mótmælenda sem voru að tromma og syngja.“

„Algjörlega tilefnislaus árás með baneitruðu gasi“

„Algjörlega tilefnislaus árás með baneitruðu gasi. Ég forðaði mér eftir að þeir héldu áfram að sprengja táragas aftur og aftur og aftur. Hátt í 20 bombur sprengdar fyrir kl. 1. Engu grjóti var hent í lögguna fyrr en eftir táragasið.“

„Ég fann bara að það lak og lak úr augunum á mér,“ sagði annar heimildamaður, „og mér fannst ég eiga erfitt með að anda – en gat síðan sannfært mig um að ég gæti víst andað … þetta var alveg eins og því hefur verið lýst.“

„Þetta er auðvitað ekki ákvörðun einstakra lögreglumanna sem flestir standa sig eins og hetjur við mjög erfiðar aðstæður. Þetta er stjórnvaldsákvörðun til að sýna hver ræður. Ruddaleg aðferð og baneitruð til þess að dreifa mannfjöldanum.

Og já, eftir að þeir gösuðu þá kom ofbeldi frá mótmælendum. Fólk varð skiljanlega mjög reitt við þessa fullkomlega tilefnislausu árás.

Þarna var fólk á öllum aldri, vissulega yngist þegar líður á kvöldið en engu að síður fullt af fullorðnu fólk, þar á meðal ég.“

Vígalegar sveitir lögreglumanna gengu þá um Austurvöll með gasgrímur yfir höfðum sér.

Mótmælt fram á nótt

Þar með var mótmælum ekki lokið. Mótmælendur stóðu við Stjórnarráðið fram eftir nóttu, slógu takt og kyrjuðu. Að miklu leyti samanstóð hópurinn þá af öðru fólki en fyrr um daginn, og allt öðru fólki en daginn áður – og meðalaldur mótmælenda hafði lækkað töluvert.

Einhverjir hópar klufu sig frá og ætluðu á Austurvöll, en lögregla hafði þá myndað veggi við allar aðkeyrslur að vellinum og beinlínis lokað honum með mannafla.

---

Að sögn viðmælandans var lögregla semsagt fullkomlega vanbúin fyrir það sem mátti þó búast við. Vænta má að það muni hafa skýringargildi þegar kemur að því að skoða það offors sem hún beitir nú á Austurvelli, þar sem vígalegir hópar lögreglumanna ganga um með gasgrímur og kylfur, eftir að lögregla beitti táragasi á vellinum.

Spennan milli mótmælenda og yfirvalda hefur færst á nýtt stig með aðgerðum lögreglu 21. janúar, þó ljóst sé að lögregla var með viðbúnað fyrir slíka aðgerð þegar á mótmælunum a þriðjudag, 20. janúar.

Við munum reyna að safna saman frásögnum vitna og þátttakenda og gefa sem heildstæðasta mynd af atburðunum þann 21. líkt og þann 20. – og biðjum um hjálp allra sem voru á staðnum við að fylla upp í myndina og segja frá atburðum sem þeir urðu vitni að, bæði smáum og stórum, hér í kommentakerfinu eða með tölvupósti.