Má ég maí dillandi?

Formáli að lautartúr

Kröfugangan er fegurst þegar hún gerist heiminum fordæmi – þegar hún baðar út litríkum öngum sínum og æpir af allri þeirri hamingju sem kontóristar og kaupsýslumenn geta aldrei eignað sér. Og kannski er fordæmi ekki rétta orðið, því þegar kröfugangan finnur taktinn öflugastan verður hún fleygur í borgarmynd borgarans og klýfur einfaldlega leiðindi ljótra húsa, auglýsingaskrums og umferðarniðs með áköllum, músík og dillandi bossum svo jafnvel harðsvíruðustu pönkara hlýtur að dreyma um eilífa hippísku naktir í dögginni.

Ég á ekki svo gott að sjá íslenska byltingardillandi með eigin augum en tókst þó að smokra mér inn í fáeinar finnskar kröfugöngur á dögunum – eins misjafnar og þær voru margar. Þá fallegustu gekk ég inn í fyrir tilviljun á leiðinni niður í bæ – einhverja erindisleysu sem engu máli skipti og var auðvelt að skjóta á frest. Daginn fyrir baráttudag verkamanna marseruðu finnskir stúdentar í þremur fylkingum gegnum bæinn og sameinuðust niður á höfn. Þeir voru fyrst og fremst að mótmæla skipulagsbreytingum á finnska skólakerfinu sem munu meðal annars hafa í för með sér að nemendur utan ESB (og EES) þurfa að greiða skólagjöld (sem þeir þurftu ekki áður), valdatilfærsla innan skólans eykur miðstýringu og dregur úr valdi nemenda og kennara og eykur vald utanaðkomandi aðila (stjórnmálamanna og kaupahéðna), í sama mund og námið er gert markaðsvænna og „ódýrara“.

Og hrópin voru auðvitað gegn kapítalismanum, með fegurðinni, námsþorstanum og jafnréttinu.

Valborgarmessa er haldin hátíðleg í Finnlandi þann 30. apríl og 1. maí – og mest kannski nóttina þar á milli. Upphaflega er þetta heiðin vorkomuhátíð sem blandaðist kristni og er kennd við heilaga Valborgu, enskan trúboða sem tekin var í dýrlingatölu 1. maí um það leyti sem land var numið á Íslandi. Í Finnlandi lýsa hátíðahöldin 1. maí sér aðallega í taumlausu fyllerí – hinir dannaðri þjóra freyðivín, en restin bjór og brennd vín. Finnar setja upp stúdentshúfur báða dagana, ef þeir eiga – en lítið fór raunar fyrir þeim í sjálfri stúdentagöngunni, þótt bærinn væri að öðru leyti fullur af þeim.

Um þetta leyti fara finnskir stúdentar líka um í miklum fylkingum, rallhálfir og íklæddir samfestingum í ýmsum litum, sem ætlað er að gefa til kynna við hvaða deild þeir nema. Samfestingarnir eru þaktir í auglýsingum frá sponsorum sem borga fyrir fylleríið. Þessi ólifnaður byrjar snemma á vorin og lýkur seint. Eins og gefur að skilja voru fæstir róttæklingana útbúnir með auglýsingum.

Gönguna leiddi diskóbíll með dúndrandi músík og strákur með svarta hettu og blys. Á vinstri hlið göngunnar var maður með megafón sem hrópaði slagorð.

Þegar komið var niður á höfn, neðst við Esplanöðuna í Helsinki, mættust fylkingarnar þrjár og hlýddu á orðlista-teknó-listamann sem mér telst til að hafi verið Tuomas Toivonen, úr sveitinni Giant Robot (í hverri Kristján Eldjárn heitinn var áður meðlimur). Hann bað gesti vinsamlegast að dilla sér fyrir velferðarríkið.

Að lokinni músík og slagorðahrópum var haldið niður götuna að svonefndri EK-byggingu. EK stendur fyrir Elinkeinoelämän keskusliitto, sem er líklega best þýtt sem Finnska Vinnuveitendasambandið. Þar stóðu girðingar fyrir húsinu á aðra hönd, við enda götunnar og að ströndinni – og stúdentum mættu um 100 taugaveiklaðar og hranalegar óeirðalöggur. Erfitt er að skjóta á fjölda mótmælenda, þar sem miðbærinn var krökkur af fólki og óvíst hverjir voru í kröfugöngu og hverjir ekki – Hufvudstadsbladet sagði 500 manns, en það er líklega heldur varlega áætlað. Ég skýt á 1.000 manns – í öllu falli var talsverður troðningur.

Hinir ungæðislegri og hörundsárari mættu lögreglunni af sama þótta og þeim var sýndur – grímuklæddir spörkuðu í girðingar og fleygðu bjórflöskum í dreifða hersinguna, sem gerði lögreglumennina ekki indælli viðfangs. Ég sá þrjá unga og afslappaða drengi – vart af grunnskólaaldri og hvað þá komna í háskóla – setjast á grindverkið og reykja jónu, blása reyknum hlæjandi að löggunni úr eins og tíu sentimetra fjarlægð, vitandi vel hún hefði öðrum skipunum að fylgja en að nappa krakka með dóp.

Reyndari hópur stúlkna í trúðabúningum stillti sér upp með óeirðalögreglunni og afhjúpaði afkáralegheit valdsins – tókst þannig að endurheimta merkingarkljúfandi afl göngunnar úr höndum bældra lögreglumanna og smástráka með mannalæti – í stað þess að taka þátt í göngunni á forsendum valdsins eða til að sýna fram á eigin róttækni (sem er sín hvor hliðin á sömu typpakeppninni) hermdu þær einfaldlega upp standpínu keisarans svo öllum hlaut að verða ljóst standandi getuleysið.

Mótmælin urðu aldrei sýnilega ofbeldisfull, þó troðningur væri mikill og ögranir gengju á víxl, en þó munu 16 manns hafa verið handteknir áður en yfir lauk.

1. maí.

Af einhverjum orsökum er fyrsti maí ekki bara dagur vinstrimanna í Finnlandi. Miðjumoðarar og hægrimenn og félagasamtök og kirkjudeildir láta líka til sín taka og syngja lög, hrópa og kalla. Er mér sagt. Því hversu sem ég þrammaði um Helsinki þennan yndislega sólardag fann ég enga nema vinstrimenn, í mismunandi gráðum og af ólíkum tegundum.

Stærsta gangan fór frá járnbrautarstöðinni yfir Löngubrú (Pitkäsilta / Långa bron) upp á Haganestorg (Hakaniemintori / Hagnästorg). Brúin sú arna er ekki löng heldur stutt, og hlýtur nafn sitt af því að Haganesmegin bjuggu forðum verkamenn en miðbæjarmegin efri stéttir – og er því löng í þeim skilningi að ekki er öllum gefið að komast endanlega yfir hana. Þó stéttskipting sé ekki jafn skýr í dag og hún var, þá er enn ólíkt ódýrara að leigja öðrum megin brúarinnar en hinumegin.

Gangan var í fjórum hollum og var umferð hleypt á skamma stund í einu á milli ólíkra holla. Í fyrsta hollinu komu fulltrúar verkalýðsfélaga, að megninu til kratar.

Í öðru hollinu kom fjölskyldufólk með kröfuspjöld – Tamílar, samtök til stuðnings Palestínu, mannréttindasamtök o.fl o.fl.

Í þriðja hollinu var yngra fólk – að einhverjum hluta sama fólk og í stúdentagöngunni daginn áður, með sömu spjöld.

Í fjórða hollinu komu svo kommúnistar. Í stað þess að beygja inn á torgið með hinum héldu kommúnistarnir aðeins áfram niður götuna og komu sér fyrir undir sovéskri verkamannastyttu skotspöl í burtu. Þar voru sungnir söngvar af kór og trúbadúr, og fluttar ræður. Tekið skal fram að mér virtust margir á kommúnistareitnum vera „útlendingslegir“, eins og lögreglan kallar það – að undanskildum sjálfum skipuleggjendunum – og Íranir fjölmenntu.

Húrra, fyrir 1. maí, syngja mennirnir.

Á torginu sjálfu var leikin lúðrasveitamúsík og tregafullir tangóar á fiðlu. Á risaskjá mátti meðal annars sjá auglýsingar frambjóðenda til Evrópuþingsins (kosningarnar eru í júní) sem kölluðust á við spjöld Evrópuandstæðinga í mannfjöldanum.

Hvergi var að sjá finnskan fána né heldur Evrópufána, eða svarta fána anarkista. Rauðir fánar voru hins vegar í ómæli.

Nokkur þúsund manns voru á torginu, sem hlýtur að teljast heldur lítið í norrænni höfuðborg, en skýrist að nokkru leyti af sterkri lautartúrahefð á þessum degi: Helsinkibúar safnast saman í görðum víðs vegar um borgina, drekka freyðivín og borða samlokur.

Hressari íbúar reyna að ná að gera hvorutveggja. Af metnaði stormaði ég (ásamt fleirum) í átt að Töluvík (Töölönlahti / Tölöviken) þar sem til stóð að gúffa í sig samlokum og þamba djús (ég er enn ekki orðinn svo skandinavíseraður að ég nenni að drekka freyðivín á morgnana) – en á leiðinni gengum við inn í enn eina samkomuna. Hér voru sósíalistar á barneignaraldri samankomnir við svið – nokkuð fór fyrir NATO og ESB andstöðu – og finnski tónlistarmaðurinn Kari Peitsamo lék fyrir gesti í sólinni.

Kari Peitsamo hefur verið virkur í pólitík í marga áratugi, og meðal annars boðið sig fram fyrir finnska kommúnistaflokkinn á landsvísu, í héraði og til Evrópuþingsins. Á milli laga hvatti Kari alþýðumenn til að taka þátt í kosningunum til Evrópuþingsins í næsta mánuði – en þátttakan árið 2004 rétt skreið yfir 40% - og lagði þunga áherslu á að það mætti ekki leyfa kosningunum að vera einungis fyrir borgarastéttina, alþýða manna þyrfti að mæta á kjörstað annars væri ekki um neitt lýðræði að ræða.

Að þessu loknu var svo loks haldið í lautartúr.

---

Allar myndir tók greinarhöfundur - nema þá af samfestuðum stúdentum, hún er af Wikipediu.