Um fáránleika verðtryggingar

Það er ótrúlegt að það hafi liðið svo mörg ár á Íslandi þar sem verðtryggingu er viðhaldið í því formi sem hún er í dag. Saga verðtryggingar er sorgarsaga þar sem alþingismenn virðast hafa farið á stað með lagasetningu sem var ekki fullhugsuð og svo afskræmt hana.
Enn þann dag í dag eru samt til hagfræðingar og stjórnmálamenn sem verja verðtrygginguna með kjafti og klóm og snúa út úr þegar vertrygging er rædd. Skrif þessi eru tilraun til að opna augu þeirra sem vilja skilja og sjá fáránleika þess að viðhalda verðtryggingu. Við verðum að taka af skarið og gera það sem þarf að gera svo þroski fjármálalífs á Íslandi verði til blessunnar en ekki bölvunnar. Guðbjörn Jónsson skrifaði töluvert um tilurð þeirra laga sem við nú búum við.

Guðbjörn Jónsson segir í skrifum sínum um þessi málefni.

Allan áttunda áratuginn var vaxandi óánægja með það að sparifé landsmanna væri að brenna upp í bönkunum, eins og það var kallað,  þar sem þeir er tækju lán til nokkurra ára, greiddu ekki nema hluta verðmætisins til baka, þar sem verðbólga hefði hækkað kaup og verðlag verulega á sama tíma og höfuðstóll lánsins hækkaði einungis um innlánsvextina, sem þá voru mun lægri en verðbólgan.
Þessi óánægja var skiljanleg, en lausna á því vandamáli var ekki leitað í hinum raunverulega vanda, sem olli þessu misvægi, sem var óstjórn stjórnmálamanna á efnahagsmálum. Lausna var leitað með því að búa til formúlu sem fjölgaði krónunum sem greiddar væru til baka, svo sparifjáreigandinn væri að fá til baka “raunvirði”, eins og það hefur verið kallað.

Verðtrygging á innistæðum og útlánum er ekki sami hluturinn. En er jafn skaðleg hagkerfinu.

Að hafa verðtryggingu tengda verðhækkunum er algerlega smánarleg hagfræði. Þetta er til svo mikillar háborinnar skammar fyrir hagfræðistéttina á Íslandi að ég skil ekki hvernig hún getur borið höfuðið hátt. En þá hagfræðinga sem enn hafa einhverja sómatilfinningu kalla ég nú fram. Takið ykkur saman í andlitinu.

Þegar Ólafslög voru skrifuð áttu þau lög að verja innistæður fyrir verðbólgubruna og virtust alþingismenn á þeim tíma ekki skilja hvað það væri sem styrkti gjaldmiðil okkar. Hvað veikti hann eða þynnti. Það virðist vera þannig enn þann dag í dag. Sumir alþingismenn virðast falla í þá grifju að kenna gjaldmiðil okkar um gengisföll um slæm útlán um litla verðmætasköpun um viðskiptahalla um fjárlagahalla og þar framm eftir götunum.

Ólafslög og bandormur verður að skrímsli í meðförum þings.

Guðbjörn Jónsson segir í skrifum sínum.

“Með VII. kafla svonefndra Ólafslaga nr. 13/1979, um stjórn efnahagsmála,  er gerð tilraun til að búa til verðbreytignarumhverfi fyrir íslenska krónu í viðskiptum milli aðila innan samfélagsins. Lagatilraun þessi, sem hefst á 34. gr. framangreindra laga, er greinilega ekki unnin út frá mótuðum og útfærðum hugmyndum, um virkni þeirra á þjóðfélagið, kæmu þær til framkvæmda. Þess vegna eru upphafsorð þessarar lagasetningar eftirfarandi:
“Stefna skal að því að verðtryggja sparifé landsmanna og almannasjóða.”

Þegar lög þessi voru í undirbúningi, var stjórnmálamönnum ítrekað bent á að hið raunverulega verðgildi gjaldmiðils fælist í verðmætasköpun og þeim tekjum sem verðmætaksöpunin skilaði inn í þjóðarbúið. Verðtrygging gjaldmiðils okkar gæti því helst grundvallast af samsöfnuðum sjóði gjaldeyristekna okkar.
Bent var á að verðgildi gjaldmiðils okkar gæti aldrei falist í innlendum eða erlendum verðhækkunum vöru eða þjónustu, því í slíku væri engin þjóðhagsleg eign.  Tilgangur laganna virtist eiga að vera, að leggja grunn að hugsanlegri verðtryggingu eignar. Framkvæmdin varð hins vegar sú, að tryggja kaupgetu þeirra sem ættu peninga til útlána; kaupgetu þeirra umfram kaupgetu anarra þegna þjóðfélagsins. Með því að binda væntanlega verðtryggingu við vísitölur útgjaldaþátta yrði grundvöllur verðtryggingar fyrst og fremst að tryggja kaupgetu þeirra sem ættu peninga, umfram kaupgetu annarra.”

Fáránleiki verðtryggingar.

Verðtrygging er algerlega fáránleg. Og sértsaklega er hún fáránleg sem verðbætur vegna verðbólgu upp fyrir 5% þar sem verðbólga uppfyrir 5% er vegna of mikils peningamagns í umferð sem er stjórnað af bönkum, Seðlabanka og ríkisstjórn.
Að láta skuldara bera þessa ábyrgð er hreinn þjófnaður, svik, fjármálakúgun, óréttlæti, mannréttindabrot, siðleysi, auk þess að vera vanþroskandi fyrir bankakerfið,  fjármálalífið og hagkerfið. Hversu lengi á þessi leikur að ganga ? Hver hagnast á því að hagkerfi okkar og fjármálakerfi sé vanþroskað barn sem slítur aldrey barnsskónum. Fjármálakerfi sem ræðst á þau verðmæti sem þegar eru fyrir eru í hagkerfinu og skuldsetur þau í stað þess að búa til ný verðmæti.

Hagfræðilegar útskýringar á verðbólgu.

Fyrir þá sem vilja skilja á einfaldann hátt skilja hversvegna verð hækka, þá skulum við kynna okkur lögmálið um framboð og eftirspurn og hvað hagfræðingar almennt  hafa komið sér saman um að sé hin raunverulega ástæða fyrir verðbólgu.
Það er almennt viðurkennt að langvarandi verðbólga uppfyrir 5% sé af völdum of mikils peningamagns í umferð miðað við vermætasköpun í hagkerfinu. Þetta er ekki umdeilt atriði. Of mikið framboð af peningum eykur eftirspurn eftir vörum og þjónustu, og verð hækka fyrir vikið. Þannig verður verbólga til. Hvernig í ósköpunum telja menn að það sé rökrétt að skuldarar ættu að bera auknar byrgðar vegna hækkandi verða sem orsakast af of miklu magni peninga í umferð umfram verðmætasköpun í hagkerfinu. Nú eiga skuldarar að bera kostnað af hagstjórn og óvönduðum útlánum bankanna.

Enn skrifar Guðbjörn

“Mikilvægasti þátturinn til að forðast verðbólgu er að öll nauðsynleg eða leyfð starfsemi, hafi nægt fjármagn til eðlilegs reksturs, og að heildarsumma þess reksturs geri ekki ráð fyrir meira útflæði gjaldeyris en sem nemur innstreymi. Ef þennsla þjóðfélags fer út fyrir þá jafnvægislínu sem þarna væri hægt að draga, kemur það fram í verðbólgu eða gengisfalli krónunnar, allt eftir því frá hvaða sjónarhól litið er á afleiðingarnar.”

Hversu oft hefur þing komið saman eftir að verðtryggin var lögfest ?

Hversu oft hafa kjörnir fulltrúar þjóðarinnar viðhaldið þessum ólögum ? Ég spyr. Hve mörg ár þarf til ? Hvar er viljinn. Hvar er viljinn fyrir fólkið í landinu. Hvar er viljinn fyrir hagkerfið. Hvar er viljinn fyrir framtíðina. Og hvar er viljinn fyrir krónuna.
Fyrir þá hagfræðinga sem villa almenningi sýn í daglegu störfum sínum vil ég segja þetta.  Hvar er samviska ykkar og hvernig sofið þið. Hvað kostar álit ykkar. Hversu lengi hafið þið sogið spena þjóðarinnar án nokkur gagns. Hvar er viskan ?
Ég vona þó að hremmingar þær sem Íslenskt hagkerfi hefur gengið í gegnum veki okkur aftur til meðvitundar um það sem heldur uppi verðgildi krónunnar. Annar gjaldmiðill mun ekki auka verðmætasköpun í hagkerfinu,  heldur atvinnuuppbygging, verðmætasköpun, hugvit og nýsköpun. Skynsöm nýting auðlinda og fiskimiða.
Það sem betur mæti fara er margt, en arður af fiskimiðum þjóðarinnar gæti styrkt krónuna betur ef meiri fiskur yrði unninn á Íslandi. Töluvert af afla er flogið úr landi óverkaður. Orka er oft seld með of miklum afslætti. Það eru þessi þættir sem hafa áhrif. Að kalla á annan gjaldmiðil er barnalegt og hjákátlegt og lýsir augljóslegu þekkingarleysi á grundvallarkenningum í hagfræði. Eða bara einfaldri sjálfmiðun. Ég vil ekki taka ábyrgð á hagstjórninni (krónunni)minni, hún er ónýt.

Nóbelsverðlaunahafar.

Nú hafa komið hingað til lands á undanförnum misserum rómaðir hagfræðingar sem furða sig á  verðtryggingu og telja krónuna vera ákjósanlegan gjaldmiðil fyrir okkur. Nú er bara að hlusta vel og með auðmýkt. Draumar um auðveldari leið með öðrum gjaldmiðli eru barnalegir í þeim skilningi að ef við veljum annan gjaldmiðil erum við endanlega að gefast upp á sjálfum okkur og segja okkur úr sambandi við okkur sjálf , hagkefi okkar, vermætasköpun og atvinnuuppbyggingu.

Gunnar Tómasson hagfræðingur hefur lengi reynt að útskýra hversvegna verðtrygging gengur ekki upp í hagkerfinu.

“If it is correct, as argued by Milton Friedman and Paul Samuelson, that money is a factor of production in the same sense as labor and raw materials are, that money has the same standing as labor and raw materials with respect to production or wealth creation, then money obviously has a claim to a share in output or wealth created. But, alas, it is not so.

Interest on loans used to finance production is paid out of the sales proceeds of the corresponding output. If the sales proceeds derive solely from the employment income generated by the production itself then there can be no surplus. An employer breaks even if the cost of his production inputs is 100 krónur and he sells his output to those who sold him inputs for 100 krónur. Sales proceeds in excess of the production cost must be financed with money creation, new money must be created in the economy. Interest paid by the production sector does not reward any contribution of money to wealth creation. It must derive from money newly created in the banking system, which means that it must be loan-financed. Someone must become indebted to the banking system for it to be possible to sell for 110 krónur goods whose production cost only 100 krónur.

It is fundamental nonsense to view money as a factor of production. Money plays many roles but we live on what we produce. We do not live on paper money which we create as a superstructure on the foundation of our production. We live on what we produce and with loan indexation we impose a burden on the production sector, monetary costs which have no basis in rational thinking about wealth creation and its financing. Keep interest high and index loan principal, and you impose corresponding cost burdens on production. Loan indexation is completely illogical if you look at it from the vantage point of wealth creation. But it looks eminently sensible to moneyed individuals and pension funds.”

Guðbjörn Jónsson segir í grein sinni um verðtryggingu.

“Samkvæmt 3. gr. laga nr. 22/1968, um gjaldmiðil Íslands, er krónan “lögeyrir”, sem þýðir að enginn, utan Alþingis, á að geta fengið heimildir til breytigna á verðgildi hennar, gagnvart sjálfri sér, í viðskiptum milli aðila innan samfélagsins. Og verðgildi hennar verður að vera það sama til allra sem nota hana.
Rýrni raungildi þess fjár (lögeyris) sem geymdur er á bestu vaxtakjörum hjá innlánsstofnun, stafar það líklegast af slæmri frammistöðu ríkisstjórnar og Alþingis, við stjórnun efnahagsmála. Bæði því að gjaldeyrisnotkun haldist innan þolmarka gjaldeyristekna, sem og því að regluverk atvinnu- og viðskiptalífs sé með þeim hætti að eðlilegt jafnvægi ríki í hringrás fjármagns um samfélagið.
Mikill vafi leikur á að ríkisstjórn og Alþingi sé í raun heimilt, með vísan til sjálfsábyrgðar þeirra á afleiðingum gjörða sinna - eða sinnuleysis - að ákveða með lögum að tiltekinn þjóðfélagshópur skuli greiða kostnaðinn af vankunnáttu þeirra, til að sinna sómasamlega þeim verkum sem þeir buðu sig fram til að sinna, og voru kjörnir til að sinna.
Mér vitanlega hefur ekkert þjóðfélag, utan okkar, í siðuðum hluta heimsins, og því síður þess heimshluta sem við viljum helst telja okkur til, gengið svo langt að láta viðskiptalífið bera ábyrgð á verðgildi gjaldmiðils síns í innanlands viðskiptum, eða að láta lánsfjárnotendur, einstaklinga, atvinnu- og viðskiptalíf, bera kostnaðinn af ódugnaði og þekkingarleysi stjórnvalda við stjórnun efnahagsmála.”

Hver er þá lausnin á vanda okkar.
Afnám verðtryggingar. Og lækkun vaxta til vermætasköpunnar í hagkerfinu. Þá lækka skuldir og verðgildi krónunnar styrkist.
Lánakerfi Íslendinga þarf ekki og á ekki að vera svona. Við skulum breyta þessu.
það eru svo margir sem gera sér grein fyrir því sem raunverulega þarf að gerast á Íslandi. Nú er bara að hrinda því í verk.